Egzamin na inspektora ochrony radiologicznej: typy IOR, staż, przebieg i progi

Inspektor ochrony radiologicznej (IOR) sprawuje w jednostce wewnętrzny nadzór nad przestrzeganiem wymagań ochrony radiologicznej. Uprawnienia zdobywa się po szkoleniu i egzaminie przed komisją, a typ uprawnień zależy od rodzaju działalności, którą inspektor ma nadzorować. Poniżej zebraliśmy to, co mówią o tym ustawa Prawo atomowe i dwa rozporządzenia z 2021 r.

Typy uprawnień IOR i kto je nadaje

Są dwie rodziny uprawnień, z osobnymi rozporządzeniami i komisjami.

Typy R i S nadaje Główny Inspektor Sanitarny (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 14 października 2021 r.):

• R: uruchamianie i stosowanie aparatów rentgenowskich w medycznej pracowni rentgenowskiej i uruchamianie takiej pracowni, a także aparaty do rentgenodiagnostyki, radiologii zabiegowej, radioterapii powierzchniowej i radioterapii schorzeń nienowotworowych poza pracownią.
• S: to samo, ale tylko dla rentgenodiagnostyki stomatologicznej.

Typy IOR-1Z, IOR-1R, IOR-1, IOR-2 i IOR-3 nadaje Prezes Państwowej Agencji Atomistyki (rozporządzenie Rady Ministrów z 5 marca 2021 r.):

• IOR-1Z: zamknięte źródła promieniotwórcze i urządzenia z takimi źródłami o aktywności mniejszej niż wartość P2 z załącznika nr 2 do ustawy, poza celami medycznymi.
• IOR-1R: urządzenia wytwarzające promieniowanie jonizujące do celów innych niż medyczne, razem z pracowniami, w tym pracowniami z aparatami rentgenowskimi.
• IOR-1: zakres IOR-1Z i IOR-1R oraz m.in. źródła otwarte, materiały jądrowe, odpady promieniotwórcze, urządzenia ze źródłami i składowiska odpadów (z wyjątkiem celów medycznych i wypalonego paliwa).
• IOR-2: zakres IOR-1 oraz wypalone paliwo jądrowe, wzbogacanie izotopowe i obiekty jądrowe.
• IOR-3: zakres IOR-1 oraz zastosowania medyczne źródeł i urządzeń (radioterapia, brachyterapia, medycyna nuklearna), z wyłączeniem medycznych pracowni rentgenowskich, które należą do typu R.

Wymagany staż pracy w warunkach narażenia

Typ	Wykształcenie średnie	Wykształcenie wyższe
R	3 lata (1 rok dla technika elektroradiologii)	1 rok
S	3 lata	1 rok (lekarz dentysta: bez stażu)
IOR-1Z, IOR-1R	1 rok	bez stażu
IOR-1	3 lata	1 rok
IOR-2, IOR-3	4 lata	2 lata

Szkolenie i dopuszczenie do egzaminu

Szkolenie prowadzi uprawniona jednostka. Rozporządzenie PAA określa minimalny wymiar wykładów: 30 godzin dla IOR-1Z, 20 godzin dla IOR-1R, łącznie 60 godzin dla IOR-1, 84 godziny dla IOR-2 i 72 godziny dla IOR-3, do tego ćwiczenia obliczeniowe i laboratoryjne. Termin egzaminu wyznacza organ nadający uprawnienia, na wniosek kierownika jednostki szkolącej, nie później niż 30 dni od poinformowania o zakończeniu szkolenia.

Z obowiązku szkolenia zwolnione są osoby, które w dniu złożenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu mają uprawnienia inspektora tego samego typu, osoby, które w ciągu ostatnich 5 lat ukończyły studia z dozymetrią i ochroną radiologiczną w wymaganym wymiarze, oraz osoby z wykształceniem wyższym i co najmniej trzyletnim stażem w warunkach narażenia w jednostce działającej na podstawie zezwolenia (art. 7 ust. 7 ustawy).

Jak wygląda egzamin

W obu rodzinach część pisemna trwa 120 minut i składa się z testu (1 punkt za każdą poprawną odpowiedź) oraz zadań obliczeniowych lub problemowych. Potem jest część ustna. Różnią się progi:

	Typy R i S (GIS)	Typy IOR-1Z…IOR-3 (PAA)
Zadanie obliczeniowe lub problemowe	0-5 punktów	0-10 punktów
Wstęp do części ustnej	co najmniej 31 punktów, w tym 21 z testu i 10 z zadań	co najmniej 40 punktów, w tym 20 z testu i 20 z zadań
Część ustna	0-5 punktów za pytanie, zdany od 10 punktów	0-5 punktów za pytanie, zdany od 15 punktów
Opłata	560 zł	400 zł

Zadania obliczeniowe dotyczą zwykle dawek i mocy dawki, osłon (warstwy półchłonne i dziesięciokrotnego osłabienia), zmiany aktywności w czasie i dopuszczalnego czasu przebywania w polu promieniowania.

Ważność i przedłużenie

Uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej nadaje się na 5 lat (art. 7 ust. 9 ustawy). Kto przed upływem tego terminu złoży wniosek o dopuszczenie do egzaminu na uprawnienia tego samego typu, może zdawać bez ponownego szkolenia. Po wygaśnięciu uprawnień tego zwolnienia już nie ma.

Jak się przygotować

Część testową przećwiczysz na pytaniach z wyjaśnieniem dla każdego typu: IOR-R, IOR-S, IOR-1Z, IOR-1R, IOR-1, IOR-2 i IOR-3. Pytania o przepisy mają cytat z ustawy albo rozporządzenia, a zadania liczbowe rozwiązanie w wyjaśnieniu. Wybrane pytania znajdziesz też w bazie pytań.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1, art. 7.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 marca 2021 r. w sprawie inspektorów ochrony radiologicznej, Dz.U. 2021 poz. 640.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 października 2021 r. w sprawie nadawania uprawnień inspektora ochrony radiologicznej sprawującego wewnętrzny nadzór nad przestrzeganiem wymagań ochrony radiologicznej w jednostkach ochrony zdrowia, Dz.U. 2021 poz. 1908.