Pytania: Biologiczne skutki promieniowania

44 pytań z kategorii „Biologiczne skutki promieniowania" na egzamin z ochrony radiologicznej pacjenta (ORP). Przy każdym pytaniu widać poprawną odpowiedź, a jego strona ma też wyjaśnienie „po ludzku" i podstawę, na której opiera się odpowiedź.

1. 1Ta sama dawka promieniowania X podana z małą mocą dawki lub w kilku frakcjach, w porównaniu z dawką jednorazową o dużej mocy, zwykle powoduje:Odpowiedź: mniejszy skutek biologiczny, bo komórki zdążą naprawić część uszkodzeń subletalnych
2. 2Które skutki promieniowania są głównym zagrożeniem w typowej diagnostyce rentgenowskiej, a które dochodzą w długich zabiegach radiologii zabiegowej?Odpowiedź: W diagnostyce skutki stochastyczne, w zabiegach także odczyny tkankowe skóry
3. 3Dlaczego ryzyko nowotworu popromiennego po tej samej dawce jest u 85-letniego pacjenta wyraźnie mniejsze niż u 20-latka?Odpowiedź: Bo nowotwór ujawnia się po latach, a pozostały czas życia jest krótszy
4. 4Od jakiego rzędu dawki w skórze może pojawić się przemijający rumień popromienny po długim zabiegu radiologii zabiegowej?Odpowiedź: Około 2 Gy
5. 5Która z wymienionych tkanek dorosłego człowieka jest najbardziej promieniowrażliwa?Odpowiedź: Czerwony szpik kostny
6. 6Jakie skutki obserwowano w latach 20. i 30. XX w. u malarek tarcz zegarków farbą radową, które zwilżały pędzelki ustami?Odpowiedź: Mięsaki kości i martwicę żuchwy po wchłonięciu radu
7. 7Który skutek zdrowotny awarii w Czarnobylu wśród ludności jest najlepiej udokumentowany?Odpowiedź: Wzrost raka tarczycy u osób napromienionych w dzieciństwie
8. 8Która cecha charakteryzuje skutki deterministyczne (reakcje tkankowe)?Odpowiedź: Występują powyżej dawki progowej, a ich nasilenie rośnie z dawką
9. 9Który skutek deterministyczny ma jeden z najniższych progów przy jednorazowym napromienieniu (ok. 0,1-0,15 Gy)?Odpowiedź: Przejściowa bezpłodność u mężczyzn
10. 10Jaki środek zastosowano w Polsce w 1986 r. na masową skalę w celu ochrony ludności przed skutkami awarii w Czarnobylu?Odpowiedź: Płyn Lugola zawierający jod stabilny
11. 11Która wielkość jest właściwa do oceny ryzyka odczynu skóry u pacjenta po zabiegu pod kontrolą fluoroskopii?Odpowiedź: Dawka pochłonięta w skórze w Gy
12. 12Dla którego promieniowania udział działania bezpośredniego w uszkodzeniu DNA jest największy?Odpowiedź: Cząstek alfa
13. 13Dlaczego dojrzałe limfocyty uważa się za wyjątek od prawa Bergonié i Tribondeau?Odpowiedź: Mimo że się nie dzielą, są bardzo promieniowrażliwe i giną w interfazie
14. 14Jak ICRP (Publikacje 103 i 118) definiuje praktyczną dawkę progową dla reakcji tkankowej?Odpowiedź: Jako dawkę, przy której skutek występuje u ok. 1% napromienionych
15. 15Jaka jest w przybliżeniu dawka LD50/60 dla człowieka napromienionego na całe ciało, bez specjalistycznego leczenia?Odpowiedź: Ok. 3-5 Gy
16. 16Co zależy od dawki w przypadku skutków stochastycznych?Odpowiedź: Prawdopodobieństwo wystąpienia skutku, ale nie jego ciężkość
17. 17Po długim zabiegu radiologii zabiegowej oszacowano, że szczytowa dawka w skórze pacjenta wyniosła ok. 3 Gy. Jakiego skutku można się spodziewać?Odpowiedź: Przemijającego rumienia i ewentualnie czasowej depilacji
18. 18Zgodnie z prawem Bergonié i Tribondeau komórki są tym bardziej promieniowrażliwe, im:Odpowiedź: częściej się dzielą i są mniej zróżnicowane
19. 19Ile wynosi według ICRP 118 (2012) próg dawki pochłoniętej dla zaćmy wywołanej promieniowaniem?Odpowiedź: Ok. 0,5 Gy
20. 20W dużej grupie osób każda otrzymała dawkę skuteczną 10 mSv. Jaki odsetek dodatkowych nowotworów przewiduje dla tej grupy współczynnik ryzyka ICRP 103 (5,5% na Sv)?Odpowiedź: Ok. 0,055% osób (ok. 5-6 na 10 000)
21. 21Jaki status ma model LNT w systemie ochrony radiologicznej według ICRP 103?Odpowiedź: Jest ostrożnym założeniem praktycznym przy niepewnych danych dla małych dawek
22. 22Powyżej jakiej dawki dane epidemiologiczne (głównie z badania LSS ocalałych z Hiroszimy i Nagasaki) dają przekonujące dowody wzrostu ryzyka nowotworów?Odpowiedź: Ok. 100 mSv
23. 23Jak tłumaczy się efekt tlenowy w radiobiologii?Odpowiedź: Tlen utrwala uszkodzenia DNA wywołane przez rodniki
24. 24Co zakłada model liniowy bezprogowy (LNT) stosowany w ochronie radiologicznej?Odpowiedź: Ryzyko skutków stochastycznych rośnie proporcjonalnie do dawki, bez progu
25. 25Co wykazały wieloletnie badania potomstwa (dzieci poczętych po wybuchach) osób ocalałych z Hiroszimy i Nagasaki?Odpowiedź: Brak statystycznie istotnego wzrostu skutków dziedzicznych
26. 26Która postać ostrej choroby popromiennej rozwija się po najmniejszych dawkach na całe ciało?Odpowiedź: Szpikowa (hematologiczna)
27. 27Jak definiuje się względną skuteczność biologiczną (WSB, ang. RBE) badanego promieniowania?Odpowiedź: Jako stosunek dawki promieniowania odniesienia do dawki badanego promieniowania dającej ten sam skutek
28. 28Jak hipoteza hormezy radiacyjnej jest traktowana w systemie ochrony radiologicznej?Odpowiedź: Nie jest przyjęta, a ochrona opiera się na modelu LNT
29. 29Jak zmienia się względna skuteczność biologiczna (RBE) wraz ze wzrostem liniowego przekazywania energii (LET)?Odpowiedź: Rośnie do maksimum przy ok. 100 keV/µm, potem maleje
30. 30Który nowotwór popromienny ujawniał się najwcześniej u osób ocalałych z Hiroszimy i Nagasaki?Odpowiedź: Białaczka
31. 31Co wykazały badania radiologów pracujących na początku XX wieku, przed wprowadzeniem skutecznej ochrony radiologicznej?Odpowiedź: Zwiększoną częstość raka skóry dłoni i białaczek
32. 32Pacjent przechodzi drugi długi zabieg kardiologii interwencyjnej trzy tygodnie po pierwszym, przy podobnych projekcjach. Dlaczego trzeba uwzględnić dawkę w skórze z pierwszego zabiegu?Odpowiedź: Bo skóra nie zdążyła się zregenerować i skutki dawek mogą się sumować
33. 33Ile w przybliżeniu pęknięć nici DNA powstaje w jądrze jednej komórki ssaka po dawce 1 Gy promieniowania X?Odpowiedź: Ok. 1000 pojedynczych i ok. 40 podwójnych pęknięć
34. 34Dlaczego naprawa podwójnych pęknięć DNA przez rekombinację homologiczną zachodzi głównie w fazach S i G2 cyklu komórkowego?Odpowiedź: Wymaga siostrzanej chromatydy jako matrycy do odtworzenia sekwencji
35. 35Jak promieniowrażliwość komórek niedotlenionych (hipoksycznych) na promieniowanie X ma się do promieniowrażliwości komórek dobrze utlenowanych?Odpowiedź: Są bardziej oporne: ten sam skutek wymaga ok. 2,5-3 razy większej dawki
36. 36Który wczesny wskaźnik laboratoryjny najlepiej pomaga ocenić wielkość dawki w pierwszych dniach po napromienieniu całego ciała?Odpowiedź: Bezwzględna liczba limfocytów we krwi
37. 37Jak ICRP 103 ocenia ryzyko skutków dziedzicznych w porównaniu z ryzykiem nowotworów?Odpowiedź: Jako wielokrotnie mniejsze, ok. 0,2% na Sv
38. 38Który produkt radiolizy wody odgrywa główną rolę w pośrednim uszkadzaniu DNA?Odpowiedź: Rodnik hydroksylowy (OH•)
39. 39Które uszkodzenie DNA uważa się za główną przyczynę śmierci komórki i aberracji chromosomowych po napromienieniu?Odpowiedź: Podwójne pęknięcie nici DNA
40. 40Po jakiej jednorazowej dawce w skórze pojawia się przejściowa utrata włosów (depilacja) w napromienionym obszarze?Odpowiedź: Ok. 3-4 Gy
41. 41Ile wynosi według ICRP 103 nominalny współczynnik ryzyka nowotworów (skorygowany o szkodliwość) dla całej populacji?Odpowiedź: Ok. 5,5% na Sv
42. 42W której fazie cyklu komórkowego komórki są najbardziej wrażliwe na promieniowanie?Odpowiedź: W fazie G2 i w mitozie
43. 43Na czym polega pośrednie działanie promieniowania jonizującego na DNA?Odpowiedź: Na uszkodzeniu DNA przez wolne rodniki powstałe w wyniku radiolizy wody
44. 44Tkanka płuc otrzymała dawkę pochłoniętą 1 mGy od cząstek alfa (czynnik wagowy promieniowania wR = 20). Ile wynosi dawka równoważna w płucach?Odpowiedź: 20 mSv