Pytania: Osłony, odległość, czas i obliczenia

81 pytań z kategorii „Osłony, odległość, czas i obliczenia" na egzamin na operatora akceleratora do celów niemedycznych (A-A). Przy każdym pytaniu widać poprawną odpowiedź, a jego strona ma też wyjaśnienie „po ludzku" i podstawę, na której opiera się odpowiedź.

1. 1Wąska wiązka fotonów monoenergetycznych przechodzi przez osłonę o grubości 4 warstw półchłonnych. Jaki procent natężenia przechodzi przez osłonę?Odpowiedź: 6,25%
2. 2Jak zmienia się wymagana grubość betonowej bariery pierwotnej przy zmianie wiązki z 6 MV na 18 MV, przy tym samym obciążeniu?Odpowiedź: Rośnie, bo warstwa dziesiątkowa betonu rośnie z energią
3. 3Kiedy prawo odwrotności kwadratów odległości dobrze opisuje spadek mocy dawki od źródła promieniowania gamma?Odpowiedź: Gdy odległość jest wielokrotnie większa od rozmiarów źródła, a pochłanianie i rozpraszanie są pomijalne
4. 4Ilu warstwom półchłonnym odpowiada w przybliżeniu jedna warstwa dziesięciokrotnego osłabienia (TVL)?Odpowiedź: 3,3
5. 5Który z materiałów przy tej samej grubości warstwy najsilniej osłabia promieniowanie gamma Cs-137?Odpowiedź: Ołów
6. 6Na czym polega zjawisko „skyshine” przy bunkrze akceleratora?Odpowiedź: Promieniowanie z cienkiego stropu rozprasza się w powietrzu i wraca do ziemi
7. 7Przyjmij, że maksymalny zasięg cząstek beta P-32 wynosi 0,8 g/cm², a gęstość pleksi 1,2 g/cm³. Jaka jest najmniejsza grubość pleksi całkowicie pochłaniająca te cząstki?Odpowiedź: około 6,7 mm
8. 8Defektoskop zawiera źródło Ir-192 o aktywności 2 TBq. Przyjmij stałą mocy dawki Γ = 0,13 mSv·m²/(h·GBq). Ile wynosi moc dawki w odległości 20 m od odsłoniętego źródła?Odpowiedź: 0,65 mSv/h
9. 9Jaki współczynnik przebywania T przyjmuje się zwykle dla sterowni (stanowiska operatora) pracowni rentgenowskiej?Odpowiedź: 1
10. 10W odległości 1 m od źródła punktowego moc dawki wynosi 4 mSv/h. W jakiej odległości od źródła spadnie ona do 10 µSv/h?Odpowiedź: 20 m
11. 11Źródło Ir-192 (okres połowicznego rozpadu około 74 dni) jest używane od 148 dni. Radiograf wydłuża czas ekspozycji tak, aby uzyskać to samo zaczernienie błony. Jak zmienia się dawka, którą otrzymuje podczas jednej ekspozycji, stojąc w tym samym miejscu?Odpowiedź: Pozostaje praktycznie taka sama
12. 12Moc dawki w odległości 1 m od źródła promieniowania wynosi 10 mSv/h. Ile wyniesie w odległości 5 m, za osłoną o grubości dwóch warstw dziesiątkowych?Odpowiedź: 4 µSv/h
13. 13Pracownik wykonuje kolejno trzy czynności: 5 min przy mocy dawki 1,2 mSv/h, 10 min przy 0,3 mSv/h i 30 min przy 20 µSv/h. Jaką łączną dawkę otrzyma?Odpowiedź: 160 µSv
14. 14Co określa stała mocy dawki Γ danego nuklidu emitującego promieniowanie gamma?Odpowiedź: Moc dawki w odległości 1 m od źródła punktowego o jednostkowej aktywności
15. 15Co określa współczynnik przebywania T stosowany przy obliczaniu osłon pracowni?Odpowiedź: Ułamek czasu pracy aparatu, przez który w danym miejscu przebywa osoba najbardziej narażona
16. 16Podczas fluoroskopii z lampą umieszczoną pod stołem, w którym miejscu przy stole natężenie promieniowania rozproszonego jest największe?Odpowiedź: Poniżej blatu, po stronie lampy, gdzie wiązka wchodzi do pacjenta
17. 17Moc dawki przed osłoną wynosi 2 mSv/h. Osłona ma grubość 3 warstw dziesięciokrotnego osłabienia. Jaka jest moc dawki za osłoną (wąska wiązka)?Odpowiedź: 2 µSv/h
18. 18Moc dawki od źródła Ir-192 w punkcie chronionym wynosi 3,2 mSv/h i ma zostać obniżona do 25 µSv/h. Przyjmij warstwę półchłonną ołowiu 5 mm. Jaka grubość ołowiu jest potrzebna?Odpowiedź: 35 mm
19. 19Dlaczego drzwi bunkra akceleratora wysokoenergetycznego zawierają zwykle warstwę polietylenu z dodatkiem boru?Odpowiedź: Wodór w polietylenie spowalnia neutrony, a bor je wychwytuje
20. 20Jakie jest zadanie labiryntu prowadzącego do pomieszczenia akceleratora?Odpowiedź: Wymusza wielokrotne rozpraszanie, co obniża moc dawki przy drzwiach
21. 21Dawkomierz pracownika wskazał 0,45 mSv, a dawkomierz kontrolny z tej samej partii 0,15 mSv. Dawka zawodowa przypisana pracownikowi za ten okres wynosi:Odpowiedź: 0,30 mSv
22. 22Wymagana przepuszczalność bariery wynosi 10⁻⁴. Jaka musi być grubość ściany, jeśli przyjąć dla betonu warstwę dziesiątkową TVL = 40 cm?Odpowiedź: 160 cm
23. 23Za ścianą pracowni, w poczekalni, moc dawki podczas ekspozycji wynosi 5 µSv/h. Łączny czas emisji promieniowania w roku wynosi 200 h, a współczynnik przebywania dla poczekalni T = 0,2. Jaką roczną dawkę może otrzymać osoba przebywająca w poczekalni?Odpowiedź: 0,2 mSv
24. 24Kolimator defektoskopu osłabia promieniowanie 16 razy w kierunkach poza wiązką roboczą. Ile razy w tych kierunkach zmniejszy się promień wygrodzenia wyznaczony dla tej samej mocy dawki na granicy?Odpowiedź: 4 razy
25. 25Dlaczego drzwi bunkra akceleratora pracującego z fotonami o energii powyżej około 10 MV zawierają zwykle warstwę polietylenu z borem?Odpowiedź: Bo w głowicy akceleratora powstają fotoneutrony, które trzeba spowolnić i pochłonąć
26. 26Do czego służy labirynt przy wejściu do bunkra akceleratora medycznego?Odpowiedź: Do obniżenia mocy dawki przy drzwiach, do których dociera tylko promieniowanie rozproszone
27. 27Liniowy współczynnik osłabienia materiału dla danej energii fotonów wynosi 0,231 cm⁻¹. Ile wynosi warstwa półchłonna?Odpowiedź: 3 cm
28. 28Moc dawki od źródła Co-60 trzeba osłabić 1000 razy. Przyjmij warstwę dziesięciokrotnego osłabienia (TVL) betonu równą 21 cm. Jaka grubość betonu jest potrzebna?Odpowiedź: 63 cm
29. 29W jakim celu do polietylenu w osłonach neutronowych dodaje się bor?Odpowiedź: Aby pochłaniał neutrony termiczne w reakcji (n,α) na B-10, bez emisji twardego promieniowania gamma
30. 30Jak należy ustawić ruchomą osłonę (parawan) chroniącą osobę, która musi pozostać przy aparacie przyłóżkowym podczas ekspozycji?Odpowiedź: Tak, aby przesłaniała drogę od pacjenta i lampy do osoby chronionej
31. 31Radiograf wykonuje w terenie ekspozycję panoramiczną (bez kolimatora) źródłem Ir-192 o aktywności 1 TBq. Przyjmij Γ = 0,13 mSv·m²/(h·GBq). Procedura wymaga, aby na granicy wygrodzenia moc dawki podczas ekspozycji nie przekraczała 40 µSv/h. W jakiej odległości od źródła, w przybliżeniu, wyznaczyć granicę?Odpowiedź: około 57 m
32. 32Jak dla wiązki promieniowania X o widmie ciągłym ma się druga warstwa półchłonna do pierwszej?Odpowiedź: Jest grubsza, bo wiązka twardnieje
33. 33Jak należy zbudować osłonę dla silnego źródła wysokoenergetycznego promieniowania beta (np. P-32)?Odpowiedź: Od strony źródła materiał o małej liczbie atomowej (np. pleksi), a za nim w razie potrzeby ołów
34. 34Gdzie najczęściej występują słabe miejsca osłon stałych pracowni rentgenowskiej, wykrywane w pomiarach kontrolnych?Odpowiedź: Przy szczelinach drzwi, przepustach instalacji i łączeniach płyt osłonowych
35. 35Jak oznacza się granicę wygrodzenia przy radiografii przemysłowej prowadzonej w terenie?Odpowiedź: Taśmą lub barierą z tablicami ze znakiem promieniowania jonizującego, pilnowaną przez obsługę
36. 36Który materiał najlepiej spowalnia (moderuje) neutrony prędkie?Odpowiedź: Polietylen
37. 37Dlaczego fartuch ochronny o ekwiwalencie 0,5 mm Pb daje niewielką ochronę przy pracy z F-18 (promieniowanie anihilacyjne 511 keV)?Odpowiedź: Bo przy tej energii osłabia promieniowanie tylko w niewielkim stopniu, poniżej 10%
38. 38Które środki najskuteczniej ograniczają dawkę na soczewki oczu lekarza w radiologii zabiegowej?Odpowiedź: Podwieszana osłona ze szkła ołowiowego i okulary ochronne z osłonami bocznymi
39. 39Tygodniowa dawka w punkcie chronionym za ścianą bunkra wyniosłaby bez osłony 50 mSv (U i T są już uwzględnione). Wartość projektowa wynosi 0,02 mSv na tydzień. Przyjmij TVL betonu 35 cm, jednakową dla wszystkich warstw. Jaka grubość betonu jest potrzebna?Odpowiedź: około 119 cm
40. 40Jaki współczynnik użytkowania U przyjmuje się przy obliczaniu bariery wtórnej (na promieniowanie rozproszone i ucieczkowe)?Odpowiedź: U = 1
41. 41Jak w przybliżeniu maleje moc dawki w pobliżu długiego źródła liniowego (np. rurociągu z cieczą promieniotwórczą), w odległościach małych w porównaniu z jego długością?Odpowiedź: Proporcjonalnie do 1/r
42. 42Jak należy przechowywać fartuchy ochronne, aby nie uszkodzić ich warstwy ochronnej?Odpowiedź: Na wieszakach, bez składania i zginania
43. 43Liniowy współczynnik osłabienia materiału dla danego promieniowania gamma wynosi μ = 0,231 cm⁻¹. Ile wynosi warstwa półchłonna tego materiału?Odpowiedź: 3,0 cm
44. 44Źródło neutronów Am-Be osłonięto blokiem polietylenu. Dlaczego na zewnątrz stosuje się dodatkowo warstwę ołowiu lub betonu?Odpowiedź: Aby osłabić promieniowanie gamma ze źródła i promieniowanie gamma z wychwytu neutronów
45. 45Co daje zastosowanie betonu ciężkiego (np. z kruszywem barytowym lub magnetytowym) zamiast zwykłego w ścianach bunkra?Odpowiedź: Mniejszą grubość ściany przy tym samym osłabieniu promieniowania fotonowego
46. 46Moc dawki przed osłoną wynosi 2 mSv/h. Osłona ma grubość trzech warstw półchłonnych. Ile wynosi moc dawki za osłoną (z pominięciem czynnika narastania)?Odpowiedź: 0,25 mSv/h
47. 47Co w projektowaniu osłon pracowni rentgenowskiej nazywa się barierą (osłoną) pierwotną?Odpowiedź: Ścianę, strop lub podłogę, na które może być skierowana wiązka pierwotna
48. 48Dlaczego dla promieniowania gamma o energii rzędu 1 MeV osłonę ołowianą można zastąpić betonową, jeśli będzie odpowiednio grubsza?Odpowiedź: Bo dominuje rozpraszanie komptonowskie, a osłabienie zależy głównie od masy osłony na jednostkę powierzchni
49. 49Moc dawki na stanowisku wynosi 150 µSv/h, a według planu pracy dawka na tę czynność nie może przekroczyć 50 µSv. Jak długo najwyżej może trwać praca?Odpowiedź: 20 min
50. 50Co opisuje współczynnik przebywania T stosowany w obliczeniach osłon bunkra?Odpowiedź: Część czasu, przez którą ktoś przebywa w danym miejscu za osłoną
51. 51W miejscu pracy moc przestrzennego równoważnika dawki wynosi 20 μSv/h. Pracownik przebywa tam 3 godziny dziennie przez 5 dni. Dawka tygodniowa wynosi:Odpowiedź: 0,3 mSv
52. 52Źródło punktowe znajduje się w środku pojemnika, 10 cm pod jego powierzchnią. Na powierzchni pojemnika moc dawki wynosi 1 mSv/h. Ile wynosi moc dawki w odległości 1 m od powierzchni pojemnika (z pominięciem rozpraszania)?Odpowiedź: około 8,3 µSv/h
53. 53Czym jest promieniowanie ucieczkowe (wycieku) w aparacie rentgenowskim?Odpowiedź: Promieniowaniem przechodzącym przez obudowę lampy poza otworem wiązki użytecznej
54. 54Dlaczego ołów słabo spowalnia neutrony prędkie?Odpowiedź: Neutron w zderzeniu sprężystym z ciężkim jądrem traci niewielką część energii
55. 55Warstwa półchłonna ołowiu dla danego promieniowania wynosi 0,5 cm. Jaka grubość ołowiu zmniejszy moc dawki 8 razy?Odpowiedź: 1,5 cm
56. 56Średnia moc dawki na stanowisku pracy wynosi 2,5 μSv/h. Przy 2000 godzin pracy w roku dawka roczna wynosi:Odpowiedź: 5 mSv
57. 57Moc dawki w odległości 1 m od źródła punktowego wynosi 400 µSv/h. Ile wynosi w odległości 4 m, bez osłon i z pominięciem pochłaniania w powietrzu?Odpowiedź: 25 µSv/h
58. 58W odległości 2 m od nieosłoniętego źródła Ir-192 zmierzono moc dawki 0,52 mSv/h. Przyjmij Γ = 0,13 mSv·m²/(h·GBq). Jaka jest aktywność źródła?Odpowiedź: 16 GBq
59. 59Czynność trzeba wykonać w polu promieniowania gamma o mocy dawki pochłoniętej 0,5 mGy/h, a planowana dawka równoważna nie może przekroczyć 0,2 mSv. Maksymalny czas pracy wynosi:Odpowiedź: 24 minuty
60. 60Ile wynosi, według normy IEC 60601-1-3, dopuszczalna kerma w powietrzu od promieniowania ucieczkowego obudowy diagnostycznej lampy rentgenowskiej w odległości 1 m od ogniska?Odpowiedź: 1 mGy w ciągu 1 h
61. 61Którą część osłony bunkra akceleratora nazywa się barierą pierwotną?Odpowiedź: Tę, na którą może padać bezpośrednio wiązka użyteczna
62. 62Pracownik spędza 2 godziny w miejscu o mocy dawki 15 μSv/h i 6 godzin w miejscu o mocy dawki 1 μSv/h. Dawka z tego dnia wynosi:Odpowiedź: 36 μSv
63. 63Dlaczego do osłaniania promieniowania elektronowego stosuje się najpierw warstwę materiału lekkiego (np. aluminium lub tworzywa), a dopiero za nią materiał ciężki?Odpowiedź: Lekki materiał zatrzymuje elektrony, wytwarzając mniej promieniowania hamowania
64. 64Dlaczego podczas fluoroskopii z automatyczną regulacją dawki (jasności) nie należy wkładać do wiązki pierwotnej dłoni w rękawicach ochronnych?Odpowiedź: Bo automatyka podnosi parametry ekspozycji, kompensując osłabienie przez rękawicę
65. 65Bez osłony tygodniowa dawka w punkcie za ścianą pracowni wyniosłaby 2 mSv (przy U = 1 i T = 1). Ściana jest barierą pierwotną o współczynniku użytkowania U = 0,25, a za nią jest korytarz o współczynniku przebywania T = 0,2. Wartość projektowa wynosi 0,01 mSv na tydzień. Jaka jest wymagana przepuszczalność osłony?Odpowiedź: 0,1
66. 66Na jakich trzech podstawowych sposobach opiera się ochrona przed promieniowaniem zewnętrznym?Odpowiedź: Skracanie czasu narażenia, zwiększanie odległości od źródła, stosowanie osłon
67. 67Co oznacza oznaczenie „0,35 mm Pb” na fartuchu ochronnym?Odpowiedź: Fartuch osłabia promieniowanie o podanej jakości tak samo jak 0,35 mm ołowiu
68. 68Przyjmij, że warstwa półchłonna ołowiu dla promieniowania rozproszonego w danych warunkach wynosi 0,07 mm. Jaka część tego promieniowania przechodzi przez fartuch o ekwiwalencie 0,35 mm Pb?Odpowiedź: około 3%
69. 69Podczas fluoroskopii moc kermy promieniowania rozproszonego w odległości 1 m od pacjenta wynosi 2 mGy/h. Lekarz stoi 0,5 m od pacjenta, a jego fartuch przepuszcza 2% tego promieniowania. Jaką kermę otrzyma tułów pod fartuchem w ciągu 10 minut fluoroskopii (pacjenta traktuj jak źródło punktowe)?Odpowiedź: około 27 µGy
70. 70Dlaczego za grubą osłoną w szerokiej wiązce mierzy się zwykle więcej promieniowania, niż wynika z prawa I = I₀·e^(-μx)?Odpowiedź: Do detektora docierają także fotony rozproszone w osłonie
71. 71Dlaczego zwykły beton jest najczęściej stosowanym materiałem osłon bunkrów akceleratorowych?Odpowiedź: Jest tani, nośny i dzięki zawartości wodoru osłabia też neutrony
72. 72Przed jakim promieniowaniem chroni bariera wtórna bunkra akceleratora?Odpowiedź: Przed promieniowaniem rozproszonym i upływowym z głowicy
73. 73Przyjmij, że wydajność powstawania promieniowania hamowania jest proporcjonalna do liczby atomowej materiału pochłaniającego cząstki beta. Ile razy więcej promieniowania hamowania powstanie w ołowiu (Z = 82) niż w aluminium (Z = 13) przy tym samym źródle?Odpowiedź: około 6 razy
74. 74Pracownik dwukrotnie zwiększa odległość od źródła punktowego i jednocześnie skraca o połowę czas pracy przy nim. Ile razy zmniejszy się otrzymana dawka?Odpowiedź: 8 razy
75. 75Dlaczego pojemniki ochronne defektoskopów gamma wykonuje się często ze zubożonego uranu lub wolframu, a nie z ołowiu?Odpowiedź: Bo dzięki większej gęstości ta sama osłona ma mniejsze wymiary i masę
76. 76W odległości 1 m od źródła punktowego moc dawki wynosi 8 mSv/h. Pracownik stoi w odległości 4 m od źródła, za osłoną o grubości dwóch warstw dziesięciokrotnego osłabienia. Ile wynosi moc dawki w jego miejscu?Odpowiedź: 5 µSv/h
77. 77Ile pełnych warstw półchłonnych potrzeba, aby osłabić moc dawki co najmniej 100 razy?Odpowiedź: 7
78. 78Pracownik przebywa przez 45 minut w miejscu, gdzie moc dawki wynosi 40 µSv/h. Jaką dawkę otrzyma?Odpowiedź: 30 µSv
79. 79Dlaczego grubość osłony obliczona wyłącznie ze wzoru na osłabienie wiązki wąskiej, exp(-μx), może okazać się niewystarczająca?Odpowiedź: Bo w szerokiej wiązce część promieniowania rozproszonego w osłonie dociera do punktu za nią
80. 80W odległości 1 m od źródła punktowego moc dawki wynosi 0,8 mSv/h. Czynność trwa 6 minut, a dawka pracownika nie może przekroczyć 20 µSv. W jakiej najmniejszej odległości od źródła może on pracować?Odpowiedź: 2 m
81. 81Warstwa półchłonna ołowiu dla wąskiej wiązki promieniowania gamma o danej energii wynosi 12 mm. Ile w przybliżeniu wynosi warstwa dziesięciokrotnego osłabienia (TVL)?Odpowiedź: 40 mm