Pytania: Biologiczne skutki promieniowania

40 pytań z kategorii „Biologiczne skutki promieniowania" na egzamin na operatora akceleratora do celów niemedycznych (A-A). Przy każdym pytaniu widać poprawną odpowiedź, a jego strona ma też wyjaśnienie „po ludzku" i podstawę, na której opiera się odpowiedź.

1. 1Co zakłada model liniowy bezprogowy (LNT) stosowany w ochronie radiologicznej?Odpowiedź: Ryzyko skutków stochastycznych rośnie proporcjonalnie do dawki, bez progu
2. 2Dla którego promieniowania udział działania bezpośredniego w uszkodzeniu DNA jest największy?Odpowiedź: Cząstek alfa
3. 3Jak ICRP (Publikacje 103 i 118) definiuje praktyczną dawkę progową dla reakcji tkankowej?Odpowiedź: Jako dawkę, przy której skutek występuje u ok. 1% napromienionych
4. 4Ile wynosi według ICRP 118 (2012) próg dawki pochłoniętej dla zaćmy wywołanej promieniowaniem?Odpowiedź: Ok. 0,5 Gy
5. 5Ta sama dawka promieniowania X podana z małą mocą dawki lub w kilku frakcjach, w porównaniu z dawką jednorazową o dużej mocy, zwykle powoduje:Odpowiedź: mniejszy skutek biologiczny, bo komórki zdążą naprawić część uszkodzeń subletalnych
6. 6W dużej grupie osób każda otrzymała dawkę skuteczną 10 mSv. Jaki odsetek dodatkowych nowotworów przewiduje dla tej grupy współczynnik ryzyka ICRP 103 (5,5% na Sv)?Odpowiedź: Ok. 0,055% osób (ok. 5-6 na 10 000)
7. 7Jak tłumaczy się efekt tlenowy w radiobiologii?Odpowiedź: Tlen utrwala uszkodzenia DNA wywołane przez rodniki
8. 8W której fazie cyklu komórkowego komórki są najbardziej wrażliwe na promieniowanie?Odpowiedź: W fazie G2 i w mitozie
9. 9Który skutek deterministyczny ma jeden z najniższych progów przy jednorazowym napromienieniu (ok. 0,1-0,15 Gy)?Odpowiedź: Przejściowa bezpłodność u mężczyzn
10. 10Powyżej jakiej dawki dane epidemiologiczne (głównie z badania LSS ocalałych z Hiroszimy i Nagasaki) dają przekonujące dowody wzrostu ryzyka nowotworów?Odpowiedź: Ok. 100 mSv
11. 11Jak ICRP 103 ocenia ryzyko skutków dziedzicznych w porównaniu z ryzykiem nowotworów?Odpowiedź: Jako wielokrotnie mniejsze, ok. 0,2% na Sv
12. 12Ile wynosi według ICRP 103 nominalny współczynnik ryzyka nowotworów (skorygowany o szkodliwość) dla całej populacji?Odpowiedź: Ok. 5,5% na Sv
13. 13Która z wymienionych tkanek dorosłego człowieka jest najbardziej promieniowrażliwa?Odpowiedź: Czerwony szpik kostny
14. 14Jak zmienia się względna skuteczność biologiczna (RBE) wraz ze wzrostem liniowego przekazywania energii (LET)?Odpowiedź: Rośnie do maksimum przy ok. 100 keV/µm, potem maleje
15. 15Dlaczego naprawa podwójnych pęknięć DNA przez rekombinację homologiczną zachodzi głównie w fazach S i G2 cyklu komórkowego?Odpowiedź: Wymaga siostrzanej chromatydy jako matrycy do odtworzenia sekwencji
16. 16Który wczesny wskaźnik laboratoryjny najlepiej pomaga ocenić wielkość dawki w pierwszych dniach po napromienieniu całego ciała?Odpowiedź: Bezwzględna liczba limfocytów we krwi
17. 17Co zależy od dawki w przypadku skutków stochastycznych?Odpowiedź: Prawdopodobieństwo wystąpienia skutku, ale nie jego ciężkość
18. 18Który skutek zdrowotny awarii w Czarnobylu wśród ludności jest najlepiej udokumentowany?Odpowiedź: Wzrost raka tarczycy u osób napromienionych w dzieciństwie
19. 19Która cecha charakteryzuje skutki deterministyczne (reakcje tkankowe)?Odpowiedź: Występują powyżej dawki progowej, a ich nasilenie rośnie z dawką
20. 20Jaki środek zastosowano w Polsce w 1986 r. na masową skalę w celu ochrony ludności przed skutkami awarii w Czarnobylu?Odpowiedź: Płyn Lugola zawierający jod stabilny
21. 21Która wielkość jest właściwa do oceny ryzyka odczynu skóry u pacjenta po zabiegu pod kontrolą fluoroskopii?Odpowiedź: Dawka pochłonięta w skórze w Gy
22. 22Które uszkodzenie DNA uważa się za główną przyczynę śmierci komórki i aberracji chromosomowych po napromienieniu?Odpowiedź: Podwójne pęknięcie nici DNA
23. 23Jaki status ma model LNT w systemie ochrony radiologicznej według ICRP 103?Odpowiedź: Jest ostrożnym założeniem praktycznym przy niepewnych danych dla małych dawek
24. 24Ile w przybliżeniu pęknięć nici DNA powstaje w jądrze jednej komórki ssaka po dawce 1 Gy promieniowania X?Odpowiedź: Ok. 1000 pojedynczych i ok. 40 podwójnych pęknięć
25. 25Który produkt radiolizy wody odgrywa główną rolę w pośrednim uszkadzaniu DNA?Odpowiedź: Rodnik hydroksylowy (OH•)
26. 26Po długim zabiegu radiologii zabiegowej oszacowano, że szczytowa dawka w skórze pacjenta wyniosła ok. 3 Gy. Jakiego skutku można się spodziewać?Odpowiedź: Przemijającego rumienia i ewentualnie czasowej depilacji
27. 27Jak promieniowrażliwość komórek niedotlenionych (hipoksycznych) na promieniowanie X ma się do promieniowrażliwości komórek dobrze utlenowanych?Odpowiedź: Są bardziej oporne: ten sam skutek wymaga ok. 2,5-3 razy większej dawki
28. 28Dlaczego dojrzałe limfocyty uważa się za wyjątek od prawa Bergonié i Tribondeau?Odpowiedź: Mimo że się nie dzielą, są bardzo promieniowrażliwe i giną w interfazie
29. 29Jak hipoteza hormezy radiacyjnej jest traktowana w systemie ochrony radiologicznej?Odpowiedź: Nie jest przyjęta, a ochrona opiera się na modelu LNT
30. 30Jakie skutki obserwowano w latach 20. i 30. XX w. u malarek tarcz zegarków farbą radową, które zwilżały pędzelki ustami?Odpowiedź: Mięsaki kości i martwicę żuchwy po wchłonięciu radu
31. 31Która postać ostrej choroby popromiennej rozwija się po najmniejszych dawkach na całe ciało?Odpowiedź: Szpikowa (hematologiczna)
32. 32Na czym polega pośrednie działanie promieniowania jonizującego na DNA?Odpowiedź: Na uszkodzeniu DNA przez wolne rodniki powstałe w wyniku radiolizy wody
33. 33Zgodnie z prawem Bergonié i Tribondeau komórki są tym bardziej promieniowrażliwe, im:Odpowiedź: częściej się dzielą i są mniej zróżnicowane
34. 34Który nowotwór popromienny ujawniał się najwcześniej u osób ocalałych z Hiroszimy i Nagasaki?Odpowiedź: Białaczka
35. 35Po jakiej jednorazowej dawce w skórze pojawia się przejściowa utrata włosów (depilacja) w napromienionym obszarze?Odpowiedź: Ok. 3-4 Gy
36. 36Co wykazały badania radiologów pracujących na początku XX wieku, przed wprowadzeniem skutecznej ochrony radiologicznej?Odpowiedź: Zwiększoną częstość raka skóry dłoni i białaczek
37. 37Co wykazały wieloletnie badania potomstwa (dzieci poczętych po wybuchach) osób ocalałych z Hiroszimy i Nagasaki?Odpowiedź: Brak statystycznie istotnego wzrostu skutków dziedzicznych
38. 38Jak definiuje się względną skuteczność biologiczną (WSB, ang. RBE) badanego promieniowania?Odpowiedź: Jako stosunek dawki promieniowania odniesienia do dawki badanego promieniowania dającej ten sam skutek
39. 39Tkanka płuc otrzymała dawkę pochłoniętą 1 mGy od cząstek alfa (czynnik wagowy promieniowania wR = 20). Ile wynosi dawka równoważna w płucach?Odpowiedź: 20 mSv
40. 40Jaka jest w przybliżeniu dawka LD50/60 dla człowieka napromienionego na całe ciało, bez specjalistycznego leczenia?Odpowiedź: Ok. 3-5 Gy